قرآن زمینه‏ساز پیدایش و رشد علوم:

 تشویق دانش و دانشمندان، بوسیله قرآن، سرچشمه پیدایش و رشد بسیاری از علوم در جهان اسلما شد، بطوری كه پس از دو قرن تمدنی پویا و شكوفا بوجود آمد، اینك نگاهی گذرا به فهرست این علوم می‏اندازیم:
الف: علومی كه قرآن مستقیم باعث پیدایش آن‏ها شده است:
در میان مسلمانان برخی علوم وجود دارد كه موضوع آنها خود قرآن كریم است. یعنی بعد از نزول قرآن و در رابطه مستقیم با آن بوجود آمده است و كم‏كم رشد یافته و بصورت دانش مستقل درآمده است، كه این علوم گاهی به الفاظ قرآن و گاهی به معانی و معارف قرآن می‏پردازد، و در طول تاریخ در مورد هر كدام از آن‏ها كتاب‏های متعدد نوشته شده است، از جمله:
1. علم تجوید قرآن: كه به كیفیت تلفظ حروف و حالات آن‏ها می‏پردازد و مبانی و فنون این امر را بررسی و بیان می‏كند.
2. علم قرائات: كه به ضبط قرائت‏های هفتگانه (یادهگانه یا چهارده‏گانه) قرآن می‏پردازد و تاریخ و دلایل و قاریان آن‏ها را بیان می‏كند.
3. دانش رسم الخط قرآن: كه به قواعد نگارش خط عربی بطور عامل و خط قرآن بصورت خاص می‏پردازد و اقسام خط (نسخ، كوفی و...) و ویژگی‏های آن‏ها را بیان می‏كند.
4. علوم قرآن: كه در مورد اطلاعات مربوط به قرآن در حوزه محكم و متشابه، ناسخ و منسوخ، تاویل، باطن و... می‏پردازد.
5. فقه القرآن: دانشی كه به مباحث آیات الاحكام و دیدگاه‏ها و دلایل آن‏ها می‏پردازد.
6. علم تفسیر: دانشی كه به بیان معانی و مقاصد آیات قرآن می‏پردازد و به دو صورت تفسیر ترتیبی و موضوعی انجام می‏گیرد و در طول تاریخ اسلام هزاران كتاب در مورد آن نگارش شده است.
7. علم حدیث: قرآن كریم پیامبر اسلام‏(ص) را بیان كننده و مفسر قرآن معرفی كرد،26 از این رو سنت ایشان نقش تفسیر قرآن را بعهده گرفت و احادیث تفسیری شكل گرفت و بعدها ده‏ها كتاب تفسیر روائی را در زمینه نگارش یافت و روایات پیامبر(ص) و اهل بیت‏(ع) را در زمینه قرآن جمع‏آوری شد.27
ب: علومی كه قرآن غیرمستقیم باعث پیدایش آنها شده است:
در میان مسلمانان علومی وجود دارد كه در اثر تشویق قرآن به علم و یا برای خدمت‏رسانی به علوم دسته اول (مثل تفسیر) بوجود آمد و كم كم رشد كرد و بصورت دانش‏های مستقل پدیدار گشت، و در طول تاریخ اسلام كتاب‏های متعددی در مورد آن‏ها به نگارش درآمد از جمله:

1. علم درایة: كه برای بیان اصطلاحات مربوط به حدیث و تحولات آنها شكل گرفت.
2. علم رجال: كه برای بیان حالات راویان و سند روایات شكل گرفت.28
3. علم كلام: دانشی كه مباحث اعتقادی را بیان و از آن‏ها دفاع می‏كند، علم كلام اسلامی كه ریشه در آیات اعتقادی و احادیث اسلامی دارد، و كم كم بصورت یك علم منسجم درآمد.
4. علم فقه: كه به استنباط قوانین شرعی از آیات الاحكام و احادیث فقهی می‏پردازد و كم كم بصورت علم مستقل و گسترده‏ای در جهان اسلام درآمد.
5. علم اصول الفقه: كه قوانین مربوط به استنباط از قرآن و حدیث را بیان می‏كند و در حقیقت منطق فهم آنهاست كه بصورت مقدمه علم فقه نمودار شد اما در حقیقت مقدمه علم تفسیر و حدیث و فقه و... است. این دانش در طول اعصار به یكی از پیشرفته‏ترین علوم مسلمانان تبدیل شد.
6. علوم ادبی عرب: كه شامل علم نحو، صرف، اشتقاق، معانی، لغت و وجوه و نظائر می‏شود. این علوم برای فهم بهتر و منضبط آیات قرآن و نیز برای تلفظ صحیح آیات بنیان‏گذاری شد،29 ولی از آنجا كه فواید عام برای تمام علوم داشت و مقدمه فهم تلفظ و نوع متنی بود، كم كم بصورت علوم مستقل درآمد و میراث گرانبهایی برای ملت عرب سامان یافت، و دانشمندان و متخصصان فارسی و تركی و... نیز در این زمینه نگارش یافت، و حتی بر ادبیات فاسری و تركی و... نیز تاثیرات مثبت گذاشت.30 این علم در اسلام از «قصص قرآن» و پیامبران و سیره پیامبر(ص) و احادیث شروع شد سپس بصورت تاریخ قبل و بعد از اسلام و تاریخ جهان پدیدار شد و مورخان بزرگ و كتاب‏های تاریخ را شكل داد.31
ج: علومی كه قرآن باعث رشد آنها شده است.
برخی علوم در فرهنگ و تمدن‏های ملت‏های مختلف وجود داشته و گاهی از یك ملت به ملت دیگر منتقل می‏شود و رشد می‏یابد و گاهی این جریان بر عكس می‏شود.
مسلمانان نیز از این قاعده مستثنی نبوده‏اند و برخی علوم را از یونانیان، ایرانیان و هند ترجمه كردند و بر عمق و وسعت آن‏ها افزودند، از جمله:
1. فلسفه: كه در آغاز از یونان وارد كشورهای اسلامی شد و كم كم تحت تاثیر تفكر اسلامی قرار گرفت و تغییراتی پیدا كرد، بطوری كه همه مسائل متن و براهین و ادله آنها را می‏توان در قرآن و حدیث پیدا كرد.32
2. منطق: هر چند كه اصل این علم نیز از یونان به حوزه علوم مسلمانان راه یافت اما با توجه به اینكه قرآن به برهان و استدلال و جدال نیكو33 و... توجه كرده بود، مسلمانان نیز به علم منطق توجه كردند و این علم پیشرفت زیادی در مسلمانان پیدا كرد و كتاب‏های متعددی در این زمینه نگارش یافت.
3. ریاضیات: این علم نیز با توجه به تشویق قرآن به علم در بین مسلمانان پیشرفت زیادی كرد.
4. علوم پزشكی: در بین مسلمانان رشد زیادی كرد. كه این مطلب تحت تاثیر توجه قرآن به امور بهداشتی34 و نیز توجه احادیث به آنها بود.
5. كیهان‏شناسی (نجوم): ماه و خورشید و ستارگان و حركت آن‏ها اشاره داشت35 و مسلمانان برای قبله یابی و نیاز به این علم داشتند، كیهان‏شناسی در بین مسلمانان رشد زیادی یافت بطوری كه رصدخانه‏های متعدد بنا شد.
علامه طباطبائی‏(ره) در این زمینه می‏نویسند: «به جرئت می‏توان گفت كه عامل اصلی اشتغال مسلمانان به علوم عقلی از طبیعیات و ریاضیات و غیر آن‏ها بصورت نقل و ترجمه در آغاز كار و به نحو استقلال و ابتكار در سرانجام همان انگیزه فرهنگی بود كه قرآن مجید در نفوس مسلمانان فراهم كرده بود.»

 جهت مطالعه بیشتر در این زمینه به كتاب‏های ذیل مراجعه فرمایید:
1. پویایی فرهنگ و تمدن اسلام و ایران، علی اكبر ولایتی، مركز اسناد و خدمات پژوهشی.
2. علوم اسلامی و نقش آن در تحول علمی جهان، آلدو میه‏لی، ترجمه محمدرضا شجاع رضوی و دكتر اسداللَّه علوی، بنیاد پژوهش‏های آستان قدس رضوی.
3. تاریخ التمدن اسلامی، جرجی زیدان.
4. شیعه پایه‏گذار علوم اسلامی، سید حسن صدر، ترجمه محمد مختاری.
5. كارنامه اسلام، دكتر عبدالحسین زرین كوب.
6. علل پیشرفت و انحطاط مسلمین، زین العابدین قربانی.

 

خواب یا بیرون فکنی موقت روح

علامه صلاح الدين سلجوقی در اثر معروف خود(تجلی خدا در آفاق ،وانفس) می نگارد: امروز ما علمايی از قبيل کانت،لا پلاس،گاليله وغيره را ستايش ميکنيم که در مورد چگونگی کره زمين ونظام شمسی نظرياتی درست ارائه داشته اند اما بيشتر از همه آن شخص قابل قدر است که گفته بود زمين بالای شاخ گاو قرار داشته واگر گاو شاخ خود را حرکت داد در زمين زلزله رخ ميدهد زيرا وی اولين شخصی بود که در اين مورد فکر کرده ونظريه داد" علمای مذکور قابل احترام وبزرگداشت هستند اما يک مسئله مغلق بيالوژيک را به يک مسئله مغلق تر وبه کلی نا معلوم (روح)نسبت دادن برای خواننده هيچ کمک نميکند،زيرا در مورد روح تا حال دانش نيز چيزی نميداند وخداوند نيز صريحاً به ما در مورد اطمنيان داده:{ وَيَسْأَلُونَكَ عَنِ الرُّوحِ قُلِ الرُّوحُ مِنْ أَمْرِ رَبِّي وَمَا أُوتِيتُم مِّن الْعِلْمِ إِلاَّ قَلِيلاً} [الإسراء : 85] از (ای محمد صلی الله عليه وسلم!)در باره روح ميپرسند. بگو: روح چيزی است که تنها پروردگارم از آن آگاه است،چرا که چز دانش اندکی به شما داده نشده است.

هم چنان در آيه 42 سوره زمر-{ اللَّهُ يَتَوَفَّى الْأَنفُسَ حِينَ مَوْتِهَا وَالَّتِي لَمْ تَمُتْ فِي مَنَامِهَا فَيُمْسِكُ الَّتِي قَضَى عَلَيْهَا الْمَوْتَ ...}.

علمای طب خواب را چنين تعريف کرده اند: خواب يک نوع فعاليت بيالوژيک است که متصف با ضياع مؤقت شده اندازه آن نزد هر شخصی فرق ميکند. تنبيه خواب از يک قسمت معين دماغ به نام hynothalamnsمنشأ گرفته واز طرق بصری يا optic tractانتقال می يابد. واينکه چرا ضرورت به خواب در هر 24 ساعت يک يا دو بار رخ ميدهد صد در صد از نظر بيالوژی واضح نشده اما بصورت عموم گفته شده که خواب کردن در هر 24 ساعت خستگی بدن را رفع ووجود را برای فعاليت های بعدی آماده می سازد خواب مراحل مختلف داشته وشرح همه جزئيات آن در اينجا دلچسپ نخواهد بود اما بطور خلاصه به نکات آينده توجه نمائيد. مرحله ابتدايی خواب به نام non Rapid eye movement ( Nrem) يعنی مرحله که در آن حرکات چشم سريع نيست ياد می شود در اين مرحله حرکات چشم مريض سست بوده وموج های برقی فعاليت برقی دماغ(EEG) هم ضعيف می شود گراف برقی دماغ نيز مانند گراف برقی قلب بروی ورق ثبت می شود عضلات بدن نيز کم می شود (از همين سبب اگر دست شخصی خوابيده را بلند کنيم بی اختيار دوباره بزمين ميافتد)همچنان فشارخون،تعداد دفعات تنفس وضربات قلب پائين می آيد. به تعقيب اين مرحله،مرحله Rapid eye movement يا مرحله که حرکات چشم سريع است فرا ميرسد که متصف است با فعال شدن مکرر موجه های EEGوزياد شدن وظايف سيستم اعصاب خود کار. اما قدرت عضلی در آن مدت عموماً کم وحتی شايد فلج باشند. ضربات قلب،دفعات تنفس وفشار خون هم بيشتر می شود . اين دوره شايد هر شب 4 -5 بار تکرار شود. تشوشات خواب وامراض مربوط به آن مبحث جداگانه بود،ودر صورتيکه خوانندگان خواسته باشند در مورد معلومات ارائه خواهد شد.

یك بار دیگر اعجاز علمی قرآن ثابت شد

بررسی‌ها و تحقیقات علمی یكی دیگر از جنبه‌های اعجاز قرآن در زمینه علم جغرافی و طبیعی پرده برداشت.
به نقل از خبرگزاری «المحیط» در سال 619 میلادی، در جنگی كه بین ایران و رم در منطقه‌ای از فلسطین به وقوع پیوست، سوره مباركه«رم» نازل شد.

در اولین آیات این سوره مبارك كه با حروف رمز آغاز می‌شود آمده است: «الم *غلبت الروم *فی ادنی الارض ... الخ».
در این آیه وجوه اعجاز علمی قرآن در «ادنی الاقرب» با بررسی‌های علمی اثبات شده است.

بر اساس این گزارش پس از گذشت چهارده قرن از نزول قرآن كریم، محققان علم جغرافیا دریافتند كه گودترین و پایین‌ترین منطقه روی زمین «بحر المیت» و این محل همان منطقه‌ای است كه جنگ بین پارس و رم در آن واقع شد؛ جالب آنكه در قرآن كریم به این قضیه اشاره شده است.
«ادنی» در زبان عربی به معنی «گودترین و پست‌ترین» به كاربرده می‌شود.

گفتنی است اخیراً دكتر ذغلول النجار، حافظ و محقق قرآنی كه یكی از دانشمندان فعال در زمینه اثبات اعجاز علمی قرآن است موفق شد جلوه دیگری از شگفتی‌های علمی قرآن حكیم برای یكی شدن خورشید و ماه در آینده دور را با استفاده از علم روز اثبات كند.

رتق و فتق آسمان ها و زمین

 

او لم یر الذین کفروا ان السماوات و الارض کانتا رتقا ففتقناهما (15) «رتق »به معنای «به هم پیوسته »و«فتق »به معنای «از هم گسسته »است.در این آیه آمده است که آسمان ها و زمین به هم پیوسته بوده اند و سپس از هم گسسته شدند.

مفسران در این پیوسته بودن و گسسته شدن زمین و آسمان ها اختلاف نظرداشته اند.بیش تر بر این نظر بوده اند که مقصود از به هم پیوستگی و گسسته شدن،همان گشوده شدن درهای آسمان و ریزش باران است، ففتحنا ابواب السماء بماءمنهمر (16) ،پس درهای آسمان را با آبی ریزان گشودیم ».و نیز شکافتن زمین و روییدن گیاه،چنان چه می فرماید: ثم شققنا الارض شقا فانبتنا فیها حبا (17) ،زمین را شکافتیم وپس در آن،دانه رویانیدیم ».علامه طبرسی گوید:«و این معنا از دو امام(ابو جعفرباقر و ابو عبد الله صادق علیهما السلام روایت شده است (18) ،در«روضه کافی »روایتی ضعیف السند از امام باقر علیه السلام است (19) و در تفسیر قمی روایتی که اتصال سندی ندارد ازامام صادق علیه السلام روایت شده است (20).

تفسیر دیگری در این باره شده که آسمان ها و زمین ابتدا به هم پیوسته بودندسپس از هم جدا گشته و به این صورت در آمده اند. چنان چه در سوره «فصلت »

می خوانیم: ثم استوی الی السماء و هی دخان فقال لها و للارض ائتیا طوعا او کرها قالتااتینا طائعین.فقضاهن سبع سماوات (21) ، [خداوند]هنگامی که به آفرینش آسمان روی آورد،آسمان ها به صورت دودی-توده گازی-بودند.آن گاه به زمین و آسمان فرمان داد که به صورت جدا از هم حضور یابند-چه بخواهند و چه بخواهند-(یعنی یک فرمان تکوینی بود)،آن ها [به زبان حال]گفتند:فرمان پذیر آمدیم.سپس هفت آسمان را این چنین استوار ساخت ».

مطلب مذکور در آیه فوق مبین یک حقیقت علمی است که دانش روز،کم و بیش به آن پی برده است و آن این است که منشا جهان مادی به صورت یک توده گازی بوده است.بدین ترتیب واژه «دخان »در کلمات عرب،دقیق ترین تعبیر از ماده نخستین ساختار جهان است.

مولا امیر مؤمنان-مکررا-در نهج البلاغه به همین حقیقت علمی که آیه کریمه به آن اشارت دارد،تصریح فرموده است.در اولین خطبه نهج البلاغه-که درباره آفرینش جهان است-می خوانیم:«ثم انشا سبحانه فتق الاجواء و شق الارجاء وسکائک الهواء...ثم فتق ما بین السماوات العلی فملاهن اطوارا من ملائکته،سپس خداوند فضاهای شکافته و کرانه های کافته و هوای به آسمان و زمین راه یافته راپدید آورد...آن گاه میان آسمان های زبرین را بگشود و از گونه گون فرشتگان پرنمود».در خطبه 211 می فرماید:«ففتقها سبع سماوات بعد ارتتاقها،آن ها را از هم شکافت پس از آن که به هم پیوسته بودند».

رژيم غذايى دراسلام

رژيم غذايى دراسلام درعصرى كه ما زندگى داريم، Diet يا رژيم غذايى اهميت خاصى به خود گرفته است. زيرا برخى بخاطر زيبائى اندام، ودیگرى بخاطر حفظ وسلامت جسمى يك سيستم بخصوص را در خوراك خود رعايت مى كنند كه به اصطلاح آن را رژيم يا Diet مى نامند. همچنان رژيم غذايى ونيز اجتناب( پرهيز) از خوردن يك گروه مواد خوراكى ( مانند چربى وقند) ويا نگهداشت اعتدال در خوراك در طبابت معاصر مقام مهم دارد، چنانکه متخصصين رژيم غذايى در هر گوشه وكنار شهرهاى كشورهاى غربى وجود دارد ومردم را مى پذيرند وبراى شان نظربه وضع شان رژيم بخصوص توصيه مى كنند. ونيز پيوسته در جرايد وپرده هاى تلوزيون كشورهاى مختلف، چه در امريكا، چه در اروپا گزارش وحتى اعلانات مواد خوراكه براى لاغر ساختن نشر وپخش مى شود. اسلام از آغاز ونزول فرآن كريم براى اهل جهان، موضوع رژيم غذايى ومسايل مربوط به آن را در نظر داشته، انتخاب دقيق مواد غذايى مناسب واعتدال در خوراك را به مسلمان حكم مى كند. در روشنى احكام قرآن پاك وهدايات احاديث مبارك حضرت محمدصلى الله عليه وسلم دانشمندان اسلام انتخاب دقيق مواد خوراكه مناسب را بحيث تكميل كنند علاج بيمارى ها، براى ترميم وتلافى كمبود بدن، مطالعه و به مسلمانان تقديم كردند. رژيم غذايى را در مرحله تطبيق قرار دادند و از آن در علاج بيماران نتايج مثبت به دست آوردند.علماء اسلام رژيم غذايى را در پهلوى درمان بوسيله ادويه در آثار خود، چون جنت طبابت از على بن ربن طنارى( 192ـ 247هـ) كتاب رژيم غذايى از ابوبكر ابن زكريا رازى ( 251ـ 313هـ) كتاب غذاى بيماران را احمد بن ابو شعث فارسى ( 360ـ هـ) كتاب ذخيره خوارزم مشداهى از سيد اسماعيل گرگانى(434ـ 530هـ) وغيره، درج كردند وفصل هاى را به آن تخصيص دادند. متأسفانه از آغاز قرن 17 كه جامعه اسلامى به انقراض دچارشد وخصوصا از نيمه قرن 19 عيسوى، مسلمانان از جمله كشورهاى شرق ميانه مبتلا به بيمارى غرب زدگى شدند. بنابرآن اساسات حفظ الصحه اسلامى به مرور زمان در مفكوره ما مسلمانان ضعيف گشت ودر مورد رژيم غذايى به اساسات نظريات غرب واستفاده از طريق غربى پنا برديم واز آن نتايج ناگوار گرفتيم. از آنجاست كه دانشمندان اسلام براى مسلمانان آنچه را دين اسلام 1400 سال قبل در مواد خوراكى و رژيم به ما مسلمانان ارزانى فرموده است، ارائه نمائيم. اميد واريم مسلمانان آنچه را اسلام مقدس ما بما از آغاز زندگى اسلامى بما آموخته، مورداستفاده وتطبيق قرار داده بار ديگر به مانند نياكان خود رژيم غذايى اسلامى را پياده كنيم واز آن مستفيد شويم.